Pod koniec ubiegłego roku Instytut Kultury Litewskiej poinformował zjazdy Księży Zjednoczenia i Federacji ALRK w Pittsburghu, że na początku 1951 roku przypada 700. rocznica chrztu Litwy. Przyjęto odpowiednie rezolucje, aby tę ważną rocznicę uczcić jak najbardziej uroczyście. Instytut Kultury przedstawił również informacje historyczne o pierwszym chrzcie Litwy. Te informacje, nieco skrócone, przekazujemy naszym szanownym czytelnikom.
Siedemset lat temu, na początku 1251 roku, twórca państwa litewskiego, wielki książę Mendog, przyjął chrzest wraz ze swoją rodziną i licznym pocztem Litwinów. Papież Innocenty IV w swojej bulli wskazuje, że chrzest przyjęła wielka rzesza litewskich pogan (numerosa multitudo paganorum).
O swoim chrzcie Mendog poinformował papieża, wysyłając delegację i prosząc o przyjęcie jego oraz całego narodu litewskiego pod swoją opiekę. Papież Innocenty IV pismem z 17 lipca 1251 roku oświadczył, że z radością zgadza się otoczyć opieką Mendoga i wszystkich jego chrześcijan. Papież zwrócił się także do sąsiednich biskupów, aby wsparli dzieło chrystianizacji Litwy rozpoczęte przez Mendoga.
Pierwszym biskupem litewskim został mianowany Niemiec Krystian, a pomagali mu franciszkanie i dominikanie. Mniej więcej w tym samym czasie mianowano także innego biskupa, dominikanina Wita, którego wyświęcił arcybiskup gnieźnieński. Pierwsza diecezja została utworzona na Żmudzi, w okolicach Rosień i Betygoły, a druga w południowej Litwie, na ziemi jaćwieskiej, w okolicach Wiejsej.
Z obu diecezji Mendog postanowił utworzyć litewską prowincję kościelną, podlegającą bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Innocenty IV szczerze poparł to pragnienie Mendoga. Biskup Krystian złożył przysięgę wierności samemu papieżowi. Papież upoważnił biskupa Krystiana do koronacji Mendoga na króla Litwy. Uroczystości koronacyjne odbyły się w 1253 roku.
Te fakty pokazują, że kwestia chrztu Litwy została rozwiązana u samych podstaw. Przyjmując chrzest i koronując się na króla Litwy, Mendog wraz z całym narodem włączył się do Kościoła katolickiego i rodziny narodów chrześcijańskich. Tak więc formalnie wszystko zostało uczynione, aby chrześcijaństwo mogło dalej rozwijać się na Litwie.
Czy Mendog pozostał katolikiem?
Wprowadzenie chrześcijaństwa na Litwie zbiegło się z początkiem organizacji państwa litewskiego. Dlatego troski Mendoga były dwojakie: wzmocnić chrześcijaństwo i samemu utrzymać się na swoim stanowisku. Wtedy, oczywiście, nie brakowało konkurentów, którzy nie chcieli mu się podporządkować. Do jego politycznych wrogów dołączali także zagorzali zwolennicy starej wiary. Ponadto zarówno kawalerowie mieczowi, jak i krzyżacy nie przestawali napadać na Litwę. Mendog musiał walczyć z tymi wrogami. Niektórzy historycy uważają, że on, podejmując walkę z zakonem chrześcijańskim, odpadł także od Kościoła katolickiego. Jednak najnowsze badania źródeł historycznych temu przeczą. Mendog walczył nadal z krzyżakami jedynie jako z politycznymi wrogami Litwy. I został zabity nie tylko jako jednoczyciel Litwy – co nie wszystkim się podobało – ale także jako jej chrzciciel, władca katolicki. Po śmierci Mendoga papież Klemens VI w jednej ze swoich bulli, pisanej do czeskiego króla Przemysła Ottokara II, wspomina Mendoga jako króla Litwy godnej pamięci i wskazuje, że został on zamordowany przez niegodziwych ludzi. Papież wzywa Ottokara, aby zadbał o to, by na Litwie przywrócono taki sam stan, jaki był za Mendoga, i aby na tron ponownie wprowadzono króla katolika. Nie ma żadnych wątpliwości, że papież nie pisałby w ten sposób, gdyby Mendog odpadł od Kościoła katolickiego.
Także zdecydowane dążenie Mendoga do utworzenia niezależnego państwa chrześcijańskiego i prowincji kościelnej zależnej bezpośrednio od Rzymu nie wskazuje, że tak łatwo zmieniał swoje przekonania. Chciał on tak uregulować sprawy dziedziczenia tronu, aby także po nim na czele państwa stał władca katolicki. W tym celu uzyskał w 1255 roku bullę papieską zapewniającą, że po jego śmierci jeden z jego ochrzczonych synów zostanie koronowany na króla Litwy. Apostazji Mendoga przeczyłoby także to, że jego żona, królowa Marta, pozostała katoliczką aż do śmierci.
Czy chrześcijaństwo nie zginęło wraz z Mendogiem?
Nie tylko królowa Marta pozostała wierna swojej nowej wierze, ale także inni ochrzczeni. Ich liczba w ciągu dwunastu lat nieskrępowanego apostolstwa musiała znacznie wzrosnąć. Po śmierci Mendoga warunki oczywiście się zmieniły. Na Litwie rozpoczęły się kłótnie poszczególnych książąt i rywalizacja o tron. W miejscach, gdzie przewagę zdobyli zagorzali wrogowie Mendoga, działalność nowych diecezji musiała zostać utrudniona. A w regionach, gdzie dominowali zwolennicy Mendoga, zakonnicy franciszkanie i dominikanie mogli kontynuować swoją pracę. Tak więc siły katolickie po śmierci Mendoga nie zostały całkowicie złamane. Na przykład zabójca Mendoga, książę Treniota, który prześladował zwolenników Mendoga i chrześcijan, po dwóch latach sam został przez nich pokonany i usunięty. To znaczy, że porządek wprowadzony przez Mendoga i chrześcijaństwo starały się utrzymać.
Po śmierci Mendoga i po wewnętrznych sporach wszyscy wielcy książęta litewscy, począwszy od Trojdena, a skończywszy na Kiejstucie, nie stawiali już pytania, czy wprowadzić chrześcijaństwo, ale troszczyli się o to, jak je rozszerzyć w kraju. Nie walczyli z chrześcijaństwem wewnątrz państwa, wręcz przeciwnie, byli zaniepokojeni tym, jak zdobyć księży i zakonników, którzy szerzyliby nową wiarę, nie godząc w samo państwo, jak to czynili krzyżacy. Na przykład Witenes po dobrych pięćdziesięciu latach od śmierci Mendoga prosił zakon o przysłanie na Litwę księży, ale ten przysłał nie księży, lecz wojsko. Co więcej, zakon nawet aresztował księży udających się na Litwę.
Kwestia nowego chrztu nie była aktualna, ponieważ chrześcijaństwo było jeszcze żywe, trzeba było je tylko podtrzymywać i rozwijać. Ale warunki polityczne były temu bardzo niekorzystne. Nawet Giedymin, który poważnie rozważał przeprowadzenie chrystianizacji Litwy na szerszą skalę, w końcu musiał opuścić ręce. Wysłannikom papieskim powiedział tylko tyle, że na Litwie chrześcijanie mają pełną wolność i jest tu wielu zakonników franciszkanów i dominikanów, którzy mają własne kościoły i swobodnie głoszą chrześcijaństwo. Prosił papieża, aby nadal przysyłał na Litwę księży i zakonników, którym zapewnia pełną swobodę działania. Z historii wiemy, że niektórzy zakonnicy pracowali nawet w kancelariach wielkich książąt litewskich.
Historyk ks. A. Alekna twierdzi, że podobna wolność wyznania katolickiego istniała także w czasach Kiejstuta – Olgierda. Litewski bojarzyn Olgierda, Gasztold, przywiózł z Polski 12 franciszkanów i zbudował im w Wilnie klasztor. Historycy dziś odrzucają przypuszczenie, że ci franciszkanie mieli zostać zaatakowani i wymordowani przez pogan. Ogólnie rzecz biorąc, o takich prześladowaniach chrześcijan, jakie miały miejsce w innych krajach, źródła historyczne i kroniki nic nie mówią.
Taki stan chrześcijaństwa trwał do czasów Witolda i Jagiełły, kiedy to po raz drugi i ostatecznie Litwa została włączona do Kościoła katolickiego. Nie był to nowy chrzest, ale, według naszego historyka Zenona Iwińskiego, „drugi etap chrztu Litwy”. Był to już chrzest masowy, nieco spóźniony, ale nie pierwszy chrzest narodu. Pierwszy znak krzyża został wyciśnięty na narodzie litewskim przez króla Mendoga i nigdy nie został zniszczony. Pozostał on w duszach ochrzczonych Litwinów aż do drugiego chrztu. Dlatego za pierwszy chrzest Litwy należy uznać chrzest Mendoga.
Przykłady innych narodów
Polscy historycy wciąż nam podsuwają myśl, aby początek chrześcijaństwa na Litwie wiązać z początkiem unii litewsko-polskiej. Ale sami Polacy początek chrześcijaństwa swojego narodu liczą od Mieszka I, ochrzczonego w 967 roku, chociaż koronę królewską otrzymali i administrację kościelną uporządkowali dopiero jego następcy. A opór pogańskich książąt został przełamany i chrześcijaństwo umocnione dopiero po około stu latach.
Swojego chrztu Polacy otrzymali od Czechów. Jednak także czeskie chrześcijaństwo miało podobne trudności. Po raz pierwszy osiemnastu ich książąt wraz ze swoimi sługami przyjęło chrzest w Ratyzbonie (Niemcy) w 845 roku. To wydarzenie uważane jest za oficjalny początek chrześcijaństwa w narodzie czeskim, chociaż musiało minąć jeszcze 150 lat, zanim ustanowiono pierwszą czeską diecezję w Pradze.
Nawet tak dobrze znany król Węgier, św. Stefan, twórca ich państwa i chrzciciel (997), musiał niezwykle wiele walczyć z oporem innych książąt i reakcją pogańską. Po jego śmierci król Władysław I musiał wiele zaczynać od nowa, aby chrześcijaństwo mogło się utrzymać.
Podobnie chrzest Danii został rozpoczęty w 850 roku przez niemieckiego biskupa św. Ansgara. Ten rok uważany jest za początek chrześcijaństwa w Danii, chociaż trzeba było je po raz drugi wskrzesić z pomocą anglosaską i ostatecznie umocnić dopiero po 185 latach.
Takich przykładów można by znaleźć więcej, ponieważ droga chrześcijaństwa w wielu narodach była podobna. Jest to całkowicie zrozumiałe. Byłoby nierozsądne oczekiwać, że chrześcijaństwo przyniesione do pogańskich krajów nagle i w pełni się rozwinie. Nie rozwinęło się ono w pełni także na Litwie nawet po chrzcie Witolda – Jagiełły. Musiało minąć jeszcze około dwustu lat, zanim cały naród przyjął chrześcijaństwo i zaczął się z nim oswajać.
Ponieważ chrześcijaństwo wprowadzone przez Mendoga nie zostało całkowicie przerwane, a jedynie utrudnione w rozwoju przez różne trudności, nie powinniśmy się go wyrzekać. Powinniśmy pójść za przykładem innych narodów i łączyć początek naszego chrześcijaństwa z początkiem państwa litewskiego. Należy to łączyć dlatego, że pierwszy władca zjednoczonego narodu był jednocześnie pierwszym chrzcicielem narodu litewskiego.
Według www.laiskailietuviams.lt
Komentarze
Komentarze są moderowane. Różnice zdań są mile widziane, obraźliwe treści — nie.