Skip to content
Wesprzyj
Chaos na ulicach i w głowach
Opinia

Chaos na ulicach i w głowach

Wpływ filozofii francuskiej na ruch lewicowy (lewactwo) ukazuje regularny i tragiczny cykl intelektualny, do którego szczególnie pasuje metafora Uroborosa – węża pożerającego własny ogon. Współczesny ruch lewicowy w dużej mierze opiera się właśnie na tradycji intelektualnej zrodzonej we Francji, która w połowie XX wieku pomogła myśli lewicowej przeorientować się od tradycyjnego marksistowskiego determinizmu ekonomicznego w stronę analizy kultury, języka, stosunków władzy i tożsamości. Jednak ten zwrot ilustruje wieczny los myślicieli typu Karola Marksa, gdy filozofia, która zamierza nie tylko wyjaśniać, ale i radykalnie zmieniać świat, w praktyce nieuchronnie przekształca się w swoje przeciwieństwo, a piękna utopia zamienia się w dystopijny koszmar.

·5 min czytania

Fundamenty tej ewolucji położyli powojenni intelektualiści francuscy, proponując nowe narzędzia walki z istniejącym systemem. Jean-Paul Sartre, któremu na Litwie stoi pomnik, połączył egzystencjalizm z marksizmem, nadając ruchowi lewicowemu moralny impuls do aktywnego działania tu i teraz oraz kształtując wizerunek „zaangażowanego intelektualisty” walczącego o "uciskanych". Louis Althusser przeniósł pole walki do kultury, wyjaśniając, że kapitalizm umacnia się nie tylko poprzez przemoc, ale także poprzez edukację, rodzinę i media – „ideologiczne aparaty państwa”. A Michel Foucault zdekonstruował samo pojęcie władzy, dowodząc, że działa ona wszędzie – poprzez język, instytucje i „biopolitykę”, określającą, co jest normalne, a co nie.

Z kolei metodologia dekonstrukcji stworzona przez Jacques’a Derridę pozwoliła zacząć rozkładać tradycyjne hierarchie myślenia Zachodu, a uważana za biblię feminizmu książka Simone de Beauvoir „Druga płeć” oddzieliła płeć biologiczną od społecznych ról gender, kładąc fundamenty pod współczesny feminizm i politykę tożsamości. Wreszcie studenckie bunty maja 1968 roku w Paryżu, zainspirowane „polityką pożądania” Gilles’a Deleuze’a i Félixa Guattariego, ostatecznie ukształtowały "nową lewicę", która cel przejęcia państwa zamieniła na dążenie do utrwalenia hegemonii kulturowej. Ironia i tragedia zaczynają się wtedy, gdy ta elitarna, skomplikowana akademicka krytyka władzy przenosi się z sal uniwersyteckich na ulice w postaci zamieszek, wandalizmu i tak zwanej „kultury anulowania” (cancel culture). Tu działa efekt Uroborosa: teoria staje się praktyką i zaczyna pożerać samą siebie.

Dążenie do "wyzwolenia" języka i stworzenia absolutnego pluralizmu zamienia się w nową formę cenzury i dogmatyzmu, w której każda inna opinia jest blokowana w imię "ochrony" grup marginalizowanych. Próba delegitymizacji instytucji państwowych, na przykład policji, jak w przypadku ruchu BLM, jako "narzędzi ukrytej przemocy", tworzy próżnię bezpieczeństwa i chaos w miastach, od którego najbardziej cierpią ci sami najsłabsi...

Aktywiści, "dekonstruujący" "kolonialne", "rasistowskie", "patriarchalne" itd. wartości Zachodu i racjonalizm, paradoksalnie sami korzystają właśnie z dóbr materialnych, bezpieczeństwa i wolności stworzonych przez cywilizację zachodnią.

Nawet pierwotne pragnienie wyzwolenia jednostki od narzuconych przez rzekomo wszechobecną władzę ról społecznych dziś zamieniło się w hipertroficzną politykę tożsamości, w której człowiek ponownie jest surowo oceniany tylko według swojej rasy, koloru skóry czy płci, tym samym przywracając społeczeństwo do pewnego rodzaju sztywnego i hierarchicznego (tylko odwróconego, co było charakterystyczne także dla bolszewizmu) myślenia plemiennego.

To regularny mechanizm, który Albert Camus określił jako zamianę utopii w gilotynę. Gdy filozof tworzy logiczny schemat na papierze, działa on idealnie, jednak chaotyczna rzeczywistość zasadniczo się w niego nie mieści. Filozofowie-inżynierowie społeczni chwytają wtedy po przemoc: jeśli rzeczywistość przeczy teorii, tym gorzej dla rzeczywistości.

Ten archetyp jest doskonale znany od czasów rewolucji francuskiej, gdy Maximilien Robespierre, próbując w praktyce urzeczywistnić ideały cnoty Jeana-Jacques’a Rousseau, rozpętał masowy terror.

Zasadniczo w filozofii typu marksistowskiego zakodowana jest niebezpieczna pycha epistemologiczna – wiara, że filozofom rzekomo staje się znany obiektywny bieg historii, dlatego każda ofiara na drodze do celu ostatecznego jest usprawiedliwiona. Jednak francuscy poststrukturaliści poszli jeszcze dalej: nie zaproponowali żadnego celu ostatecznego, podobnego do komunistycznego raju, tylko nieustanny bunt i nieustanną dekonstrukcję. Dlatego ten rewolucyjny silnik musi nieustannie karmić się nowymi wrogami i nowym niszczeniem, aż w końcu spali samo społeczeństwo.

Radykalne lewactwo, dążąc do absolutnej emancypacji, cokolwiek by to miało znaczyć, poprzez radykalizm uliczny tworzy niestabilność, która historycznie zawsze kończy się zmęczeniem społeczeństwa i powrotem surowego, autorytarnego porządku. To jest właśnie wielki cykl Uroborosa, dowodzący, że społeczeństwo nie jest gliną ani plasteliną, a próby mechanicznego przekształcenia go, "wyzwolenia" najczęściej kończą się terrorem i nową, jeszcze cięższą niewolą.

W tym kontekście szczególnie żałośnie wyglądają nasze lewaczki, wyrosłe na glebie posttotalitarnej, która niejako powinna być z natury odporna na tego typu myślenie utopijne... Niestety, spieszy się szukać grabi, by znów można było na nie wejść.

Komentarze

Komentarze są moderowane. Różnice zdań są mile widziane, obraźliwe treści — nie.

  • Brak komentarzy. Bądź pierwszy.